GIẢI THÍCH VÒNG QUÃNG 5

GIẢI THÍCH VÒNG QUÃNG 5

Vòng quãng 5 là công cụ cần phải có đại diện cho tất cả các nhạc sỹ, công cụ này giúp bạn vượt qua những hạn chế về hiểu biết mà bạn có thể gặp phải. Một khi bạn nắm bắt được và ghi nhớ nó trong tâm trí, bạn có thể biến hóa hòa thanh chủ của tác phẩm và thay đổi những hợp âm giống như nó là sân chơi cá nhân của riêng bạn vậy…

Những cuộc thảo luận điển hình về Vòng quãng 5 phần lớn dành cho người mới bắt đầu và các nhà nghiên cứu âm nhạc. Và điều quan trọng là không có cách nào để tránh việc sử dụng từ ngữ kỹ thuật cho người mới bắt đầu có thể không biết để giải thích nó. Chúng tôi sẽ giữ cho nó càng đơn giản càng tốt để giải thích về bất kỳ thuật ngữ mới nào.

Vậy, hãy sẵn sàng cho một hành trình tìm hiểu mà chúng tôi cố gắng giải thích đơn giản nhất theo cách riêng từ nền tảng đến mục đích và cuối cùng là đến các phương pháp khai thác Vòng quãng 5 (Circle of Fifths) trong lĩnh vực sáng tác và lý thuyết âm nhạc.

Đây là sự thật: Ban đầu bạn không thể biết cách sử dụng như thế nào. Rồi bạn sẽ tìm thấy nhiều cách khác biệt để hiểu về cung thể của một tác phẩm, tiến trình hợp âm và nhiều thủ thuật khác để giúp bạn đi đúng hướng.

Nhưng sau đó, một khi bạn nắm vững tất cả mọi thứ liên quan đến vòng tròn kỳ ảo này của chúng tôi, không có cách tổ chức nào tốt hơn để sắp xếp mọi thứ trong đầu bạn nhanh hơn thế.

Phần quan trọng là tiếp xúc. Biết được công cụ này tồn tại mới là một nửa trận chiến. Nhìn thấy nó và làm việc với nó ngày qua ngày và dần dần có thể làm chủ được , giống như việc chơi nhạc và viết bài hát.

Hầu như toàn bộ âm nhạc phương Tây đều theo các mẫu sau đây, thậm chí các phong cách âm nhạc của các nền văn hóa khác cũng tuân theo cùng một khái niệm theo cách riêng của chúng. Nó có thể được sử dụng cho hàng ngàn cách thức điển hình như gam trưởng Ionia, Lydion, Dorian, Phrygian, v.v… Một khi bạn có thể để nó vận động trong tâm trí của bạn, các cánh cửa sẽ được thổi bung cho các sáng tác tinh tế nhất.

Lịch sử : Vòng quãng 5 được phát minh bởi Nikolai Diletskii trong luận văn cuối năm 1670 về lĩnh vực sáng tác (được gọi là Grammatika). Năm 1728, Johann David Heinichen đã cải tiến thiết kế mang đến cho chúng ta phiên bản hiện đại mà chúng ta sử dụng ngày nay.

Thế nó hoạt động như thế nào? Có lẽ cách tốt nhất để mọi thứ trở nên dễ dàng là giải thích các thành phần và sau đó mô tả cách bạn có thể sử dụng nó. Rồi toàn bộ hình ảnh rơi vào đúng vị trí. Đây là hình ảnh toàn bộ vòng hòa thanh quãng 5:

Hình ảnh Vòng quãng 5

Các khối cấu tạo cơ bản của vòng quãng năm

Mẫu đầu tiên trong số các mẫu này là hòa thanh chủ. Một cung thể là tập hợp của bảy nốt nhạc gọi chung là một gam (scale). Gam được xây dựng bởi mối quan hệ cụ thể giữa các nốt nhạc. Những mối quan hệ này khác nhau tùy thuộc vào bạn đang ở trong một gam trưởng hay gam thứ.

Gam Do trưởng

Khi bạn nhấn nốt thứ tám, bạn sẽ quay lại phần đầu của thang âm, nốt đầu tiên được gọi là âm chủ (tonic). Và bây giờ bạn ở một quãng tám cao hơn. Nếu bạn nhấn vào âm chủ và nốt đầu tiên cách 1 quãng 8 ở trên nó, bạn sẽ đồng thời nghe thấy cùng một giai điệu hai lần với một nốt có tần số cao hơn . Nghe thực sự rất hay.

Điều này được gọi là sự hài hòa. Do mối quan hệ toán học giữa các nốt nhạc mà chúng làm hài lòng đôi tai của chúng ta. Nó được gọi là bất hòa (dissonance) khi dường như có xung đột giữa các nốt nhạc.

Hợp âm được xây dựng với một nhóm các nốt nhạc được chơi đồng thời, tất cả đều hài hòa và dễ nghe. Dạng cơ bản của hợp âm là nốt gốc của hợp âm cộng với một quãng ba ở trên nó và sau đó là một quãng năm phía trên nốt gốc. Sau đó bạn có thể sao chép một nốt nhạc, thường là nốt gốc sử dụng như một nốt trầm để tạo thành một giai điệu bass, và bạn thậm chí có thể đảo ngược hợp âm và nhiều thủ thuật khác.

Hợp âm Do trưởng

Toàn bộ lý do chúng tôi xây dựng bài viết về hợp âm là đề giới thiệu khái niệm quãng năm. Có ba loại quãng năm dựa trên số lượng bán cung (semitones) nằm phía trên nốt gốc:

Quãng năm đúng Perfect fifths (7 semitones)
Quãng năm giảm Diminished fifths (6 semitones)
Quãng năm tăng Augmented fifths (8 semitones)

Trong vòng quãng năm (Circle of Fifths), chúng ta chỉ tập trung xử lý các quãng 5 đúng đi theo chiều kim đồng hồ xung quanh vòng tròn. Nếu bạn di chuyển ngược chiều kim đồng hồ, bạn sẽ tìm thấy quãng bốn đúng từ gốc.

Ví dụ về việc sử dụng vòng quãng năm
Từ thế kỷ 17, Vòng tròn này đã được phổ biến rộng rãi nhờ những ứng dụng thực tế từ khi nó xuất hiện. Chúng ta hãy nhìn vào một số trong những ứng dụng này.

TIẾN TRÌNH HỢP ÂM
Sự tiến triển hợp âm phổ biến nhất trên thế giới, trong đó hầu hết nhạc pop được tái tạo lại là:

I – IV – V – I

Khi bạn nhìn vào sự tiến hành ở trên, bạn sẽ nhận thấy hai điều … đây là những chữ số La Mã và tất cả đều sử dụng chữ in hoa. Chữ số La Mã được sử dụng trong lý thuyết âm nhạc để chỉ ra các nốt nhạc trong một Gam và hợp âm, trong trường hợp này là hợp âm ở trong một cung thể. Có các hợp âm trưởng và các hợp âm thứ, được biểu thị bằng chữ in hoa và chữ thường tương ứng.

Điều này có nghĩa là chúng ta đang thấy các hợp âm trưởng trong một cung thể được xây dựng trên âm chủ, quãng tư và quãng năm. Nếu bạn tiến hành từng bước một trong mỗi 12 cung thể trưởng và 12 cung thể thứ của nhạc phương Tây, bạn sẽ nhận ra ngay sau mỗi lần.

Bây giờ, điều thú vị là nếu bạn tìm thấy âm chủ của cung thể trên Vòng tròn, bạn sẽ tìm thấy hợp âm quãng 4 và hợp âm quãng 5 trong cung thể và có thể xây dựng một bài hát hấp dẫn trong vòng chưa đầy 10 giây. Hãy tìm âm chủ trong tone giọng tác phẩm của bạn. Trong một ví dụ cho phép sử dụng tone giọng dân gian thông thường là G-Major. Nếu bạn di chuyển một bước theo chiều kim đồng hồ, bạn sẽ tìm thấy hợp âm quãng 5 của giọng G-Major. Nếu bạn di chuyển một bước ngược chiều kim đồng hồ, bạn đã tìm thấy hợp âm quãng 4.

Bạn có thể xem cách làm việc này trong cung C-Major dưới đây:

Mỗi tone giọng chỉ có 3 hợp âm chính trong đó. Bạn vừa xác định được cả ba gần như ngay lập tức với sự giúp đỡ từ “người bạn” của chúng tôi (The Circle). Bạn sẽ nhận thấy nếu bạn thực hiện thêm một bước nữa theo cả hai hướng, bạn sẽ tìm thấy hợp âm quãng 2 và quãng 7. Phần nửa vòng tròn này mở rộng hơn với sự lựa chọn hợp âm trong việc tạo các tiến trình. Nếu bạn gắn kết với bên này của vòng tròn, đảm bảo bạn sẽ có tiến hành hợp âm hài hòa cho bài hát của bạn. Tất nhiên bạn có thể sử dụng những thứ khác nhưng nó đòi hỏi nghiên cứu và kỹ năng nhất định để làm một cách hiệu quả.

TÌM GIỌNG TƯƠNG ỨNG TRƯỞNG HAY THỨ CỦA MỘT CUNG THỂ
Mỗi giọng trưởng đều có một giọng thứ tương ứng. Điều này có nghĩa là cả hai tone giọng đều sử dụng cùng một nốt chính xác, bao gồm các dấu hóa bất thường (thăng hoặc giáng). Sự khác biệt là chúng có âm chủ khác nhau và khoảng cách liên quan giữa các nốt được thay đổi một chút. Vì chúng là những nốt nhạc giống nhau, khoảng cách này sẽ không cản trở bạn sử dụng bất kỳ tone giọng thứ nào.

Pro-Tip: Một trong những cách yêu thích của tôi để viết cầu nối cho bài hát là sử dụng tone giọng trưởng hoặc thứ tương ứng. Nghe có vẻ quen thuộc do việc sử dụng những nốt nhạc tương tự nhưng mang đến cho bạn những tâm trạng trái ngược của bài hát. Đó là “ juxtaposition” thật đẹp mà bạn có thể sử dụng như là một bất ngờ dẫn ngay trở lại vào đầu điệp khúc với lời bài hát.

Trong tâm trí bạn bây giờ, tất cả những gì bạn phải làm để tìm ra phần tương ứng của giọng trưởng và giọng thứ là di chuyển 90 độ sang phải (hoặc 3 bước theo chiều kim đồng hồ) và bạn đã tìm thấy nó. Để di chuyển từ tone giọng thứ đến giọng trưởng tương ứng là làm ngược lại. Di chuyển 90 độ ngược chiều kim đồng hồ (hoặc 3 bước sang trái) và bạn đã hoàn tất.

Nếu bạn có một Vòng tròn có nhãn giống như cái của chúng ta ở đây, bạn có thể tìm thấy giọng thứ tương ứng ở bên trong vòng tròn, nơi giọng thứ tương ứng của C-Major là A-Minor, của G-Major là E-minor, và v.v…:

Có một trở ngại đối với phương pháp này cần tự giải quyết khi bạn làm việc với Vòng quãng 5 (Circle of 5ths). Quy ước đặt tên cho các cung thể trưởng thường sẽ sử dụng dấu hóa giáng, chẳng hạn như Eb (được đọc là Mi giáng – E-flat), ngoại trừ F # (Fa thăng – F-sharp). Các cung thể thứ chủ yếu sử dụng dấu hóa thăng (#) để đặt tên cho các tone giọng ngoại trừ Bb. Lý do phải tìm là việc tính số lượng bán cung (semitones) khi xây dựng các hợp âm.

Ví dụ, cung D giáng trưởng có thể có nốt Db như là nốt gốc của nó, nhưng cung thể thứ của C# trưởng cũng vậy. Bởi vì C# và Db là cùng một nốt nhạc, chỉ cái tên khác nhau. Một khi bạn quen thuộc hơn với 12 cung thể trưởng và 12 cung thể thứ bạn sẽ biết sử dụng cái tên nào (và do đó bạn cũng biết phải sử dụng hòa thanh chủ nào).

DỊCH GIỌNG BÀI HÁT
Nếu bạn biết giai điệu của một bài hát và chỉ cần soạn các hợp âm trên một cây đàn piano hoặc gảy phừng phừng trên cây đàn guitar để nhóm bạn “mù nhạc” của bạn có thể hát theo, bạn có thể chuyển tone bài hát rất nhanh nếu cần, tất cả trong đầu của bạn . Đổi tone là cách làm phổ biến khi một bài hát nằm ngoài phạm vi giọng của ca sĩ.

Tất cả những gì bạn cần làm là tìm nốt chủ âm của giọng bạn muốn sử dụng (thường là một hoặc hai bước trên hoặc dưới giọng hiện tại) và bạn có thể chộp luôn các hợp âm ngay bên ngoài vòng tròn.

Điều này giống như với ví dụ về tiến trình hợp âm của chúng ta ở trên. Nếu bạn biết tiến trình bài hát là I – IV – V – I, thì tất cả những gì bạn phải làm là tìm tone giọng mới của mình, và âm chủ là I, một bước sang trái là IV, và một bước sang phải là V.

Hãy chuyển từ một bài hát C-Major với I – IV – V – I tiến hành tương tự trong B-Major:

Bằng cách xoay vòng tròn, ngay lập tức bạn có thể nhảy đến một tone giọng khác!

Bạn ghi nhớ điều này một cách nhanh chóng sau khi thực hành một vài lần. Chẳng có gì sai với việc in vòng tròn ra và gấp lại nhét trong túi quần của mình.

TÍNH TOÁN SỐ DẤU THĂNG & GIÁNG TRONG MỖI TONE GIỌNG
Có thể là việc điên rồ để cố gắng ghi nhớ tất cả những cung thể trưởng hay thứ với số lượng dấu hóa thăng hoặc giáng rơi vào những nốt nào! Vòng quãng 5 (Circle of Fifths) giúp chúng ta thực hiện nhiệm vụ này.

Bắt đầu từ C-Major (vị trí 12 giờ trên mặt đồng hồ của vòng tròn), đó là cung thể tự nhiên không có dấu hóa, mỗi bước bạn di chuyển theo chiều kim đồng hồ sẽ thêm một dấu thăng (#) vào hòa thanh chủ. Trong ví dụ này có nghĩa là G-Major có một #, D-Major có hai #, A-Major có ba #, và vân vân. Điều này tiếp tục tới hết bảy bước cho đến khi bạn trở lại cung thể không có dấu thăng nào.

(tính số lượng các dấu hóa)

Sử dụng cùng phương pháp tương tự nhưng di chuyển ngược chiều kim đồng hồ sẽ thêm một dấu giáng cho mỗi bước. Vì vậy, bắt đầu với C-Major tự nhiên, bước đầu đưa chúng ta đến F-Major với một dấu giáng. Một bước nữa đưa chúng ta đến B- giáng Major với hai dấu giáng. Liên tục bảy bước cho đến khi bạn trở lại với các tone giọng không có dấu giáng nào.

Nguyên tắc này sảy ra với các cung thể trưởng ở bên ngoài Vòng tròn và các cung thể thứ của chúng ở bên trong Vòng tròn, hãy ghi nhớ là bạn luôn bắt đầu lúc “12 giờ”.

BIẾT VỊ TRÍ ĐỂ ĐẶT CÁC DẤU HÓA
Mặc dù chúng tôi vừa cung cấp một biểu đồ dễ đọc ở dưới cùng của bức hình, như bạn thấy dưới đây, bạn có thể ghi nhớ bao nhiêu mẫu dấu hóa thăng và giáng trong mỗi cung thể và thứ tự xuất hiện của chúng trên khuông nhạc.

Đầu mối đầu tiên là thứ tự của các dấu hóa xung quanh vòng tròn theo chiều kim đồng hồ đối với các dấu thăng hoặc ngược chiều kim đồng hồ đối với dấu giáng. Cả hai đều theo mô hình này đều rất dễ dàng ghi nhớ.

B E A D G C F

Đây là thứ tự chính xác trong việc bổ sung các dấu giáng. Quay ngược lại và bạn có thứ tự của các dấu thăng!

THỦ THUẬT HÒA THANH CHỦ CHO CÁC NHÃN DẤU HÓA
Sẽ là hữu ích nếu bạn có thời gian để đếm quanh vòng tròn theo cách riêng của bạn, nhưng đây là một phím tắt để giúp bạn tiết kiệm thời gian. Nếu bạn đang chuyển soạn cho nhạc cụ, hoặc có người nào đó không chỉ hỏi bạn về số lượng dấu hóa mà còn những vấn đề liên quan trong một cung thể cụ thể, bạn có thể sử dụng thủ thuật này …

Đối với các dấu thăng , tất cả những gì bạn phải làm là lấy âm chủ của tone giọng đó và trừ một bán cung (một nửa bước). Kết quả cho chúng ta nốt cuối cùng trong tone giọng có dấu thăng. Khi chúng ta nói nốt cuối cùng, có nghĩa là theo thứ tự F C G D A E B. Đây là một ví dụ:
Thăng: Ví dụ với B-Major, chúng ta bắt đầu với B và trừ một bán cung (semitone), kết quả đặt chúng ta vào A #. Bây giờ chúng ta quay Vòng tròn bắt đầu từ F. Vậy là chúng ta biết được B-Major có 5 dấu thăng, đó là F #, C #, G #, D #, và cuối cùng là A #.
Cũng có một thủ thuật cho các dấu giáng! Lấy âm chủ của tone giọng và lùi ngược lại một quãng năm, bằng cách trên Vòng tròn di chuyển ngược chiều kim đồng hồ một bước. Một lần nữa kết quả sẽ là nốt cuối cùng trong tone giọng có một dấu giáng. Đối với các dấu giáng, chúng tôi muốn nói là nốt cuối cùng theo thứ tự B E A D G C F. Đây là ví dụ để giải thích điều này :
Giáng: Chúng ta cần công thức tính hòa thanh chủ cho cung D giáng Major, bắt đầu với Db. Chúng ta di chuyển lùi lại một quãng năm đến Gb. Theo B E A D G C F, tone giọng này có năm dấu giáng. Bây giờ chúng ta quay Vòng tròn ngược chiều kim đồng hồ bắt đầu từ B và đến E, A, D và cuối cùng G. Đây là năm dấu giáng của chúng ta.
Những thủ thuật này hữu dụng đến mức không thể tin được. Cuối cùng bạn nhận thấy rằng bạn bắt đầu ghi nhớ chúng mà không còn cần phải giở sách nữa.

Biểu đồ tương tác của Vòng quãng năm
Đã có rất nhiều cố gắng để tạo biểu đồ tương tác dưới dạng bánh xe. Bạn có thể quay vòng quanh để hình dung Vòng tròn một cách rõ ràng hơn cho bất kỳ giọng nào.
Cuối cùng, sau tất cả các nỗ lực và sự thật là vẫn tồn tại một công cụ The Chord Wheel (Bánh xe hợp âm) của Jim Fleser:


The Chord Wheel

Được gọi là công cụ tối ưu cho các nhạc sĩ, nó mở rộng ngay cả trên biểu đồ vòng quãng năm của chúng ta ở trên theo hai cách:

Nó tương tác với lớp phủ trong suốt quay xung quanh mà luôn giữ cho bạn đúng mục tiêu.
Có thêm hai vòng ngoài cung cấp cho bạn thêm các tùy chọn hợp âm tiến hành.

Những gì bạn cần chú ý là nó sắp xếp lại phần còn lại của Vòng tròn phía trên I, IV và V theo cách khiến bạn không phải vận động tinh thần sắp xếp lại nó trong đầu. Giành ra một phút, bạn có thể đánh bại nó.

Những gì bạn nhận được là hình ảnh bánh xe trong bài viết hết sức ngắn gọn đang cố gắng dạy bạn làm thế nào để sử dụng nó vượt ra ngoài những gì hiển nhiên là chỉ nhìn vào nó. Đây chỉ là một bản tóm tắt về những gì chúng ta đã nói đến trong bài viết này. Nhưng định dạng này là cần thiết và hữu dụng bởi vì nó giữ bánh xe “nặng hơn và đặc hơn” sau quá trình sử dụng. Rồi cũng đến lúc nó có thể được lưu trữ gọn gàng với những cuốn sách lý thuyết âm nhạc của bạn khi không còn sử dụng.

Phần kết luận
Các màn hình tốt nhất và tai nghe tốt nhất trong studio có thể mang lại cho bạn sự rõ ràng của âm thanh hay hình ảnh, nhưng chúng sẽ không giúp bạn biết tone giọng và hợp âm bạn đang nghe. Nhưng các Vòng tròn có thể … Cho dù bạn cần một hợp âm tiến hành, để chuyển soạn một bài hát, để sao chép âm nhạc, hoặc nhớ những cung thể có nhiều dấu hóa, Vòng quãng 5 (Circle of Fifths) là công cụ buộc tất cả phải hoàn thành công việc. Thật đáng giá khi có cuốn sách The Chord Wheel (Bánh xe hợp âm) ở nhà, bản PDF trong túi áo, và cuối cùng ghi nhớ Vòng hòa thanh vào trong tâm trí rồi sẵn sàng hành động … và bạn đã thực hiện bước đầu tiên bằng cách đọc Giải thích Vòng hòa thanh quãng 5 (The Circle of Fifths Explained).

Moonlight Piano(dịch)



Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *