GYOTAKU: NGHỆ THUẬT IN CÁ CỦA NGƯỜI NHẬT CỔ

GYOTAKU: NGHỆ THUẬT IN CÁ CỦA NGƯỜI NHẬT CỔ

Con cá mà bạn bắt được to như thế nào? Không có bằng chứng bằng hình ảnh nào, không có cách nào để chứng minh bạn đã bắt được một con cá lớn, và điều đó đã đúng kể từ thuở đầu của nghề đánh cá. Trên thực tế, hàng trăm năm về trước, rất lâu trước khi nhiếp ảnh có thể ghi lại được khoảnh khắc đó, Ngư dân Nhật Bản đã phát minh ra cách của chính họ để ghi lại một chiến công khi săn bắt cá. Họ gọi đó là Gyotaku.

Gyotaku là một nghệ thuật in cá cổ xưa bắt nguồn từ Nhật Bản như là một cách để ghi lại chiến công bắt cá trước khi có máy ảnh hiện đại. Gyo có nghĩa là “cá”, và “taku” có nghĩa là sự in dấu.

Có vài câu chuyện khác nhau kể về nguồn gốc của Gyotaku, nhưng về cơ bản, nó bắt đầu với những cư dân cần một cách để ghi lại chủng loại và kích thước của con cá họ bắt được từ hơn 100 năm trước đây. Những ngư dân mang giấy, mực, bút lông ra khơi cùng với họ. Họ kể lại câu chuyện về những chuyến phiêu lưu vĩ đại ngoài biển khơi. Vì người Nhật tôn kính một số loại cá, những người ngư dân sẽ lấy một bản in từ những con cá và thả chúng đi. Để lấy bản in này, họ thoa con cá với mực sumi-e không độc và in chúng lên một loại giấy làm từ vỏ cây dâu giấy. Bằng cách này, các con cá có thể được thả ra hoặc làm sạch và bán ở chợ.

Những bản in đầu tiên như thế này chỉ để ghi chép mà thôi, không có những chi tiết thêm thắt. Mãi đến giữa thế kỉ XIX, họ bắt đầu in những chi tiết của mắt và những sự thêm thắt khác vào bản in. Một nhà quý tộc nổi tiếng, Chúa Sakai, là một người đánh cá đầy khao khát. Khi ông bắt được một mẻ lớn, ông muốn giữ gìn kỉ niệm của một con cá tráp đỏ lớn. Để làm thế, ông ra lệnh cho một ngư dân in con cá ông bắt được. Sau đó, nhiều ngư dân mang đến cho Chúa Sakai những bản vẽ Gyotaku của họ và nếu ông thích bản vẽ của họ, ông sẽ thuê họ để in giúp ông. Có nhiều bản vẽ được treo trong cung điện trong thời kì Edo. Sau thời kì này, Gyotaku không còn phổ biến và bắt đầu mai một dần.

Ngày nay, Gyotaku đã trở thành một loại hình nghệ thuật phổ biến được yêu thích bởi nhiều người, và những bản vẽ được cho là sẽ mang lại may mắn cho người ngư dân. Nhưng thể loại nghệ thuật này đã khá khác biệt so với trước đây.
Hầu hết những nghệ sĩ ngày nay đều tự học dựa trên những lần thử và sai sót. Trước khi một nghệ sĩ bắt đầu in, con cá phải được chuẩn bị cho việc in. Đầu tiên, người nghệ sĩ đặt con cá trên một mặt phẳng. Sau đó, nghệ sĩ làm sạch vẩy cá và ghim cá xuống mặt phẳng để là khô. Sau đó, họ làm sạch cá với nước. Đến lúc in, có 2 phương pháp khác nhau. Phương pháp gián tiếp bắt đầu với việc dán vải ẩm hoặc giấy và con cá sử dụng hồ dán từ gạo. Sau đó, nghệ sĩ sử dụng tompo, hay một quả bông được bọc bởi vải lụa để bôi mực lên vải hoặc giấy để tạo bản in. Phương pháp này đòi hỏi sự khéo léo và sự cẩn thận cao độ khi kéo tờ giấy ra khỏi con cá để sao cho tờ giấy không bị rách. Với phương pháp trực tiếp, người nghệ sĩ sơn trực tiếp lên con cá và sau đó nhẹ nhàng ép tấm vải ẩm hoặc giấy lên con cá.

Với cả 2 phương pháp này, không có 2 bản in nào giống nhau y hệt cả, nhưng cả 2 đều biểu lộ hình ảnh ấn tượng của con cá. Bước cuối cùng, người nghệ sĩ sử dụng chop, hay còn gọi là con dấu, để đánh dấu tác phẩm của họ, và có thể cầm nó lên và nói: “Con cá này lớn đúng như thế này!”

_Diệu Khanh_



Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *