GRAFFITI CÓ PHẢI LÀ NGHỆ THUẬT?

GRAFFITI CÓ PHẢI LÀ NGHỆ THUẬT?

Xe điện ngầm được vẽ lên bằng sơn xịt? Những cây cầu bị đánh dấu, các bức tường kín tranh? Graffiti nổi bật khắp các thành phố. Nó thể hiện thông điệp về cá tính, nghệ thuật, sự trao quyền về chính trị nhưng cũng đồng thời bị xem là phá hoại.
Hóa ra, nó không có gì mới cả. Graffiti – nghệ thuật viết tay hay nghuệch ngoạc lên công trình công cộng đã có từ hàng nghìn năm trước. Trong suốt thời gian trước đó, nó khơi lên chính câu hỏi chúng ta vẫn hay tranh cãi: Đó là nghệ thuật hay phá hoại?

Vào thế kỉ I TCN, người La Mã thường viết thông báo lên tường, trong khi đó, cách đó khá xa, người Maya khắc vô vàn bức vẽ lên tường. Không phải lúc nào nó cũng là một hành vi nổi loạn. Tại Pompeii, dân thường hay vẽ lên tường những câu thần chú, câu chuyện tình đơn phương, tuyên truyền về chiến djch chính trị và cả thông điệp ủng hộ đấu sĩ họ yêu thích. Theo một số người, trong đó có triết gia Hy Lạp Plutarch, phản đối và cho rằng graffiti thật lố bịch và vô nghĩa.

Nhưng, phải nói đến thế kỉ thứ V, nguồn gốc của định nghĩa mới về sự phá hoại của công mới nảy sinh. Vào thời điểm đó, bộ tộc man rợ, hay là người Vandals đã tràn vào Roma, cướp bóc và đốt phá thành phố. Nhưng nhiều thế kỉ sau, thuật ngữ phá hoại của công mới thực sự được đặt ra khi người dân phản đối việc xóa sổ nghệ thuật trong Cách mạng Pháp. Vì graffiti ngày càng liên quan đến những cuộc nổi loạn và sự khiêu khích nên người ta gán nó với sự phá hoại. Đó là một phần lí do tại sao ngày nay nhiều nghệ sĩ graffiti giấu mặt. Một số người khác lấy một cái tên giả để tránh bị trả thù, cũng có người làm vậy để thiết lập mối quan hệ và đánh dấu lãnh thổ, mở đầu bằng graffiti có chữ kí vào đầu thập niên 60. Nổi danh và vô danh trở thành 2 mảnh ghép mới trên đường phố New York và Philadelphia. Họ đánh dấu bằng mật mã để lần theo dấu vết của mình trong thành phố và cũng để ám chỉ danh tính của họ.

Tính bất hợp pháp của việc vẽ graffiti đẩy nó vào trong bóng tối nhưng cũng kích thích sự tò mò và sự quan tâm, theo dõi của cộng đồng. Cốt lõi của lịch sử graffiti nằm ở vấn đề về không gian và sự sở hữu. Sự biến đổi đương thời của graffiti đi đôi với sự xung đột văn hóa. Phong trào này nói lên sự chống lại các nguyên tắc truyền thống. Nghệ nhân graffiti cũng thách thức ranh giới cố hữu tài sản công. Họ chiếm lại xe điện ngầm, bảng thông báo và hơn thế nữa, có lần họ đã đi quá xa khi vẽ lên cả một con voi trong sở thú.

Phong trào chính trị cũng dùng tranh tường để lan truyền thông điệp trong Thế chiến thứ II, cả Đảng Phát-xít và các phe chống đối đều tuyên truyền trên các bức tường. Một bên tường Berlin đầy graffiti được xem như một biểu tượng hùng hồn của một bên là đàn áp và bên kia là tương đối tự do tiếp cận của công.
Khi phong trào chống văn hóa cùng với graffiti trở thành xu hướng, liện graffiti có được chấp nhận? Kể từ khi Hội graffiti được lập ra vào thập niên 70 và sự cho phép các nghệ sĩ graffiti tham dự triển lãm nghệ thuật 1 thập kỉ sau, graffiti vừa đi ngược xu hướng nhưng lại là một trào lưu. Nhiều thương nhân và nghệ nhân vẽ chữ lấy phong cách graffiti làm định nghĩa graffiti trở nên càng không rõ ràng hơn. Đã từng có sự hợp tác kì lạ giữa nghệ sĩ graffiti với bảo tàng và nhãn hiệu truyền thống, đưa các nghệ sĩ này ra khỏi sự ẩn mình đến ánh hào quang.

Mặc dù graffiti dính dáng đến phá hoại, nó là một phương tiện để tự do biểu đạt nghệ thuật. Ngày nay, cuộc tranh luận về ranh giới giữa việc làm mất đi hay tô điểm thêm vẻ đẹp chưa có hồi kết. Nghệ nhân graffiti vẫn thách thức sự đồng tình về giá trị nghệ thuật và mức độ sở hữu không gian như thế nào. Dù là sơn xịt, viết nguệch ngoạc hay khắc, graffiti làm nổi lên những câu hỏi về sự sở hữu, nghệ thuật và sự chấp thuận.

_Nghiên cứu của Kelly Wall_
_Diệu Khanh (Sưu tầm)_



Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *